Ketuk tilu nyaéta hiji tarian pergaulan sarta sakaligus hiburan anu biasana diayakeun dina acara hajat nu nikahan, acara hiburan panutup kagiatan atawa diayakeun sacara husus di hiji tempat anu cukup lega. Munculna tari ieu di balaréa euweuh kaitanana jeung adat nu tangtu atawa upacara sakral nu tangtu tapi murni minangka pintonan hiburan sarta pergaulan.

Ku alatan éta tari ketuk tilu ieu dipikaresep ku balaréa utamana di pilemburan anu arang kagiatan hiburan. Istilah ketuk tilu nyaéta asalna ti salah sahiji pakakas pangiringna nyaéta bonang anu ditakol tilu kali minangka isarat pikeun pakakas instrumen séjénna kawas [[rebab], kendang badag sarta leutik, goong pikeun mitembeyan maenkeun hiji lagu atawa ngan saukur instrumentalia waé.

Ditempo ti aspék pintonanana tari ketuk tilu kabagi jadi tilu bagian. Bagian kahiji, sepengiring melantunkan wirahma gamelan, rebab sarta kendang pikeun metot perhatian balaréa. Dina bagian kadua nyaéta takala jalma-jalma geus ngariung minuhan taneuh lapang barulah mecenghul para penari ngawanohkeun diri ka para panongton bari berlenggak-lenggok maok perhatian panongton. Dina bagian katilu nyaéta pintonanana éta sorangan anu dipandu ku hiji jalma sarupaning moderator dina rapet atawa juru penerang. Dina bagian pintonan ieu penari ngajak panongton pikeun menari babarengan sarta menari sacara husus berpasangan kalawan penari.

Adakalanya lamun hayang menari sacara husus kalawan sipenari manéhna kudu mayar sajumlah duit.

Di désa-désa nu tangtu di Jawa Kulon, pintonan seni tari ketuk tilu ieu mindeng kali dipigawé nepi ka sapeuting suntuk. Konon béjana, ketuk tilu ngabogaan gaya tarian pangsoranganna kalawan ngaran-ngaran kawas, depok, sorongan, ban karét, lengkah opat, oray-orayan (ular-ularan), balik bandung, torondol, angin-angin, bajing luncat, lengkah tilu sarta cantel. Gaya-gaya ieu luyu kalawan cirri has wewengkonna.

Ayeuna wewengkon-wewengkon anu masih ngabogaan kasenian tari ketuk tilu nyaéta di Kabupatén Bandung, Karawang, Kuningan sarta Garut tapi jumlahna pohara saeutik, itupun ngan diminati generasi nu tangtu (kaum anu fanatik ka seni ketuk tilu). Sedengkeun generasi ngorana leuwih mikaresep seni tari Jaipongan (pengembangan kreasi ti ketuk tilu) alatan tarian sarta wirahmana leuwih dinamis sarta bisa dikombinasikan kalawan tari-tarian modern.

Ditinjau ti pakakas tabuhan, Ketuk Tilu nyaéta ngaran pakakas tabuhan anu sumebar ampir di sakumna tatar Sunda. Ngaran pakakas kasebut diinjeum ti salah sahiji waditra nyaéta ketuk anu diwangun ti tilu buah (tilu buah penclon/koromong). Waditra séjénna anu mangrupa kelengkapan tabuhan Ketuk Tilu. hiji unit Rebab, hiji buah Gong, hiji buah Kempul, hiji buah Kendang badag, dua buah Kulanter (Kendang leutik), sarta hiji unit kecrek.

Pakakas Ketuk Tilu dina mimitina mangrupa gending iringan rungkun tarian (ibing Ketuk Tilu).

Yoyo Yohana saurang inohong Ketuk Tilu ti Ujungberung ngungkabkeun yén: “Ketuk Tilu, mangrupa salah sahiji wangun seni pintonan anu teuneung” Hartina, henteu terikat atawa lain mangrupa bagian ti cabang seni séjén. Dina perkembangan saterusna, pakakas Ketuk Tilu di sawatara wewengkon di tatar Sunda, jadi bagian ti hiji pintonan teater. Contona:

Ronggeng Gunung di wewengkon Ciamis, Banjet di wewengkon Karawang clan Subang, Topeng Betawi di sawatara wewengkon di wewengkon JABOTABEK, kitu ogé Ubrug di Banten.

Di mangsa lampau Ketuk Tilu ngabogaan struktur sajian pangsoranganna nyaéta dimimitian kalawan Tatalu (sajian gending bubuka), saterusna Ronggeng asup aréna. Dina bagian ieu Ronggeng asup beriringan bari menari babarengan. Dituluykeun kalawan taxi Jajangkungan anu diirngi kalawan Gamelan (instrumentalia). Bagian saterusna nyaéta Wawayangan anu dipigawé ku Ronggeng kalawan posisi satengah bunderan atawa tapal kuda. Maranéhanana menari bari menyanyikan Kidung.

Réngsé Wawayingan, para Ronggeng berbanjar ka gigireun / sabeulah nyanghareup Panjak (para penabuh atawa Nayaga). Lamun ulin di luhur panggung, mangka posisi banjarnya membelakangi panongton.

Saterusna, Lurah kongsi (pupuhu rombongan) ngaduruk menyan dina Parupuyan anu disimpanberdekatan kalawan ” Pangradinan (sesajen), saterusna ngabacakeun matera­mantera, memohon kasalametan salila pagelaran sarta ménta rizki anu réa. Sajaba ti éta dibacakan ogé (sacara perlahan) Asihan ambéh para Ronggengnya disukai ku para panongton. Kalawan Asihan diharepkeun para panongton bermurah haté pikeun mikeun duit, ku kituna otomatis nambahan inkam pikeun rombongan.

Salila babak kasebut, Gamelan mengalun dina lagu Kidung. Béak lagu Kidung Ronggeng nyieun posisi ngawangun bulan sabit, nyanghareup ka arah panongton, dituluykeun dina Babak Erang. Dina babak ieu Ronggeng menari babarengan sacara bébas dipirig lagu Erang. Para penari lalaki ti panongton, bébas menari tanpa kudu mayar duit Pasakan (duit bokingan). Babak ieu disajikan husus pikeun panongton anu resep menari, minangka pemanasan sakaligus minangka bonus, alatan henteu kudu mayar. Réngsé Babak Erang, kakara saterusna dituluykeun dina Babak Pasakan, di mana para penari lalaki ti panongton anu menari kalawan Ronggeng, kudu mikeun duit Paseuk ka ronggeng atawa Panjak.

Lagu-lagu anu disajikan diwangun dad: Kidung (lagu wajib dina pagelaran Ketuk Tilu, Erang (ogé lagu wajib), Emprak atawa Emprak kagok, Polos anu ngembang jadi Polos Tomo sarta sakapeung-sakapeung disambung kalawan naek Geboy, Berenuk Mundur, Kaji-kaji, Gorong, Tunggul Kawung, Gondang, Sorong Dayung, Cikeruhan, Prangprangtarik, Renggong Buyut, Awi Ngarambat, Bangket Solontongan, Paleredan, Geseh, Kembang Beureum, Sonteng, Ombak Banyu, Gaya Engko, Mainang, Karawangan Barlen, Soloyong sarta sajabana. Liriknya ngawangun pantun, nyaéta dua kalimah kahiji mangrupa cangkang (sampiran/kulit) sarta dua kalimah pamungkas mangrupa eusi (eusi).

Pantun kasebut boga sipat kebirahian sarta asmara kalawan wama cerah, atoh, humoritis. Sajaba lirik-lirik anu geus disiapkeun saméméh ulin, ogé sakapeung Ronggeng melantunkan lagu anu liriknya dijieun sasabot (waktu ulin).

Ketuk Tilu mangrupa taxi Pintonan anu gerakan­gerakannya dipigawé ku Ronggeng atawa Doger minangka primadona atawa ku Panjak nu tangtu anu ngabogaan kepandaian dina menari.

Gerakan-gerakan kasebut nyarupaan Silat Kembang dina Pencak Silat. Sajaba mangrupa taxi Pintonan, Ketuk Tilu ogé minangka tari Pergaulan, alatan Ronggeng menari babarengan penari lalaki ti panongton kalawan unggut-unggut improvisatoris anu bébas, henteu terikat ku idiom­idiom unggut tari atawa silat.

Ti tari Pergaulan ieu mindeng mecenghul tarian-tarian anu henteu éléh mutunya kalawan tari­tari Pergaulan anu geus aya. Hal ieu jigana badag yén di antara para penari lalaki ti panongton, aya penari anu asalna ti golongan menak sarta pandai menari Wayang atawa

Tayub menarai babarengan Ronggeng. Ku kituna terjadilah perpaduan unggut anu leuwih boga sipat tari ti dina silat.

Dina milih Ronggeng minangka pasangan menari, mindeng lumangsung kericuhan, ku kituna babak ieu dinamai Parebut Ronggeng. Ku alatan éta, Ketuk -Tilu kungsi dilarang ku Pamaréntah jeung alesan demi kalantipan umum sarta kaamanan. Tapi dina kenyataanya Ketuk Tilu tacan lenyap sarua sakali komo aya usaha-usaha pikeun melestarikannya.

Tari Ketuk Tilu sarta tari-tari séjénna ngabogaan béda, alus ditempo ti unggut-unggut tarinya anu has, Karawitannya, sarta ngabogaan katangtuan-katangtuan anu has dina penyajiannya. Dina Tari ketuk Tilu aya gerakan-gerakan anu berpola Kendang, gerakan-gerakan anu mangrupa gambaran kasapoé jeput, sarta aya ogé gerakan-gerakan anu mangrupa improvisasi anu disaluyukeun jeung wirahma lagu pengiringnya. Di gigireun / sabeulah éta, Tari Ketuk Tilu ogé ngabogaan kelir nu tangtu nyaéta: atoh, romantis, merangsang, horitis, cerah, Iincah, akrab, sarta pinuh penjiwaan.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s